Thema 2021: Seksuele en genderdiversiteit

Met aandacht voor seksuele en gender diversiteit kan het onderwijs bijdragen aan een school en een samenleving waarin iedereen wordt geaccepteerd. Op school moet ieder kind welkom en zichzelf kunnen zijn. En onder andere op school vormen kinderen normen en waarden die later de normen worden in onze maatschappij.

Een veilig schoolklimaat

School moet een sociaal veilige omgeving zijn voor kinderen, zodat ze zich kunnen ontplooien en zich ontwikkelen tot mensen die goed in hun vel zitten en het beste uit zichzelf halen. Sommige kinderen weten al jong dat ze niet (alleen) verliefd kunnen worden op iemand van hetzelfde geslacht. Of dat ze niet lijken op het stereotype meisje of jongen.

Op school creëer je normen

Het is belangrijk dat er op school aandacht is voor seksuele en genderdiversiteit. Dan gaat het over seksuele oriëntatie, genderidentiteit, genderexpressie en geslachtskenmerken. Niet heteroseksualiteit moet de norm zijn, maar diversiteit. Dat betekent dat op school de ruimte wordt geboden aan leerlingen om te zijn wie ze willen zijn. En om zich te herkennen in de voorbeelden die gegeven worden, bijvoorbeeld rondom thuissituaties. Niet voor niets is het in de kerndoelen verplicht voor scholen om lessen te geven over seksuele diversiteit. Door geen aandacht te geven aan diversiteit, ontken je de realiteit van sommige kinderen, jongeren en volwassenen. Daarom is het belangrijk om bestaande, beperkende normen te doorbreken. 

Help, hoe kan ik daar les over geven?

Heb je speciale kennis nodig over seksuele diversiteit en genderdiversiteit om hier les over te kunnen geven? Nee. Het gaat erom bewust de heteroseksuele norm los te laten en het gesprek over diversiteit op gang te brengen. Het afkeuren en corrigeren van homonegatief gedrag hoort daarbij. Ook de bewustwording dat sekse en gender kunnen variëren is belangrijk. Sekse is hoe je geboren bent en gender is hoe je je voelt. Sekse (geslacht) kan variëren. Meestal is duidelijk dat een kind als meisje of jongen geboren is. Echter niet altijd: kinderen kunnen worden geboren met een variatie in geslachtskenmerken (intersekse). Ook gender, of je je jongen-man of meisje-vrouw voelt, kan variëren. En sommige kinderen, jongeren of volwassen voelen zich allebei, of juist geen van beide. Hoe iemand zich voelt rondom gender kan tijdelijk zijn. Als er een belangrijk verschil tussen sekse en gender is dat niet tijdelijk is, dan noemen we dat transgender. Verder gaat gender in zijn algemeenheid ook over genderrollen: wat is typisch meisjesachtig-vrouwelijk en jongensachtig-mannelijk?  Is dat wel zo? 

We hebben een handreiking gemaakt met aandachtspunten en tips voor het behandelen van sekse, gender en seksuele genderdiversiteit in de klas.

Zijn er standaard lessen?

In de lesmethode Kriebels in je buik zitten de thema’s seksuele en genderidentiteit, maar ook sekserollen, geïntegreerd in verschillende lessen. In bepaalde lessen komt dit nu nog explicieter aan bod. Ook is er informatie over intersekse en transgender toegevoegd aan de lessen. Vanaf maandag 15 maart zullen een aantal van deze vernieuwde lessen gratis toegankelijk zijn via www.kriebelsinjebuik.nl. Ook in de lessen van VeiligWijs komen deze thema’s aan de orde. 

Gaan de leerlingen niet naar school? Er zijn ook Lentekriebels-thuislessen gemaakt die leerlingen zelf, eventueel met hulp van ouders, kunnen doen.

Wil je specifiek lesgeven over seksuele en genderdiversiteit? Stichting School en Veiligheid heeft het lespakket Met wie woon jij?, met onder meer een kwartet, een lesbrief en kleurplaten, voor groep 3 t/m 8. Ook heeft SSV ‘kletskaartjes’ ontwikkeld om te praten over verschillen, van binnen en van buiten. En geven ze 10 tips voor een veilig klassengesprek over seksuele en genderidentiteit. 

Kidsweek heeft verder een lesplan Paarse Vrijdag.

Kijk voor bredere lessen relationele en seksuele vorming op de materialenpagina.

Leuke lesideeën

We hebben wat suggesties op een rij gezet voor het invullen van de lessen. Activiteiten die makkelijk uitvoerbaar zijn voor leerlingen, ook als ze geen les hebben op school. Op die manier kun je het thema toch aandacht geven. Meer algemene leuke ideeën voor de Week van de Lentekriebels vind je hier.

(klik op de afbeelding om de afbeelding te vergroten)

Er zijn veel leuke (voor)leesboeken over homoseksualiteit of genderrollen. Deze kun je ook als suggesties aan ouders bieden. 

Over jongens en meisjes
Kleine Aap’s Grote Plascircus. In: Apenkolder. Tjibbe Veldkamp, Lannoo, 2015
De coole cowboy. Tjibbe Veldkamp, Unieboek, 2009
Zaza speelt doktertje. Mylo Freeman, Clavis, 2010

Over (seksuele) diversiteit 
Het lammetje dat een varken is. Pim Lammers. Uitgeverij de Eenhoorn, 2017
Joep! Mark Haayema. Gottmer, 2017
Wij zijn bijzonder, misschien zijn wij een wonder. Ted van Lieshout, Leopold, 2012
Koning & Koning. Linda de Haan, Gottmer, 2000
Vaderdag met twee mama’s. Karin Wijnhoven, GigaBoek, 2010
De vriend van papa. Franscesca Pardi, De Vier Windstreken, 2013
Mensen, mensen, wàt een mensen! Peter Spier, Leminscaat, 2012 
De jongen in de jurk. David Walliams, Gottmer, 2009  
Brullende leeuwen. Annemarie Jongbloed, Levendig Uitgever, 2013

Vanuit Paarse Vrijdag is ook een boekenlijst gemaakt.

Meer lezen of ondersteuning nodig?

De website Gayandschool.nl van Stichting School en Veiligheid biedt veel tips en ondersteuning voorleerkrachten op het thema seksuele en genderdiversiteit. 

Bij het COC is een gastles aan te vragen. 

Hoe LHBTIQ-vriendelijk is jouw school? Je komt erachter met de GSA Onderwijsstandaard.

Hulp voor kinderen

Een les over seksuele en genderidentiteit kan iets losmaken bij kinderen. Het kan zijn dat een kind met zichzelf in de knoop zit, bijvoorbeeld omdat dit thuis niet geaccepteerd wordt. LHBTI-kinderen kampen relatief vaak met depressieve gevoelens of zelfs suïcidegedachten. Wijs kinderen op de mogelijkheid om met de Kindertelefoon te bellen (0800-0432) of te chatten (www.kindertelefoon.nl). 

Sinds kort is er ook de speciale hulplijn Genderpraatjes, voor jongeren die transgender, non-binair of zoekend zijn. Alle mensen die de telefoon beantwoorden zijn zelf ervaringsdeskundigen. De jongerenlijn is elke doordeweekse middag bereikbaar van 15:00 tot 17:00 uur op (085) 303 76 80. Chatten kan ook, via www.genderpraatjes.nl

Hoe signaleer je als leerkracht dat het niet goed gaat met een kind? Daarvoor heeft Movisie een online training: Weet jij hoe het écht gaat met je leerlingen?

Scroll
naar beneden