Uw browser (Internet Explorer 11) is verouderd en wordt niet meer ondersteund. Hierdoor werkt deze website mogelijk niet juist. Installeer Google Chrome of update uw browser voor meer internetveiligheid en een beter weergave.

Zoeken

Goede voorbeelden seksuele vorming (voortgezet) speciaal onderwijs

Scholen geven verschillend invulling aan hun lessen seksuele vorming.  Hieronder staan twee ‘goede voorbeelden’ van  scholen die seksuele vorming geven in het speciaal onderwijs. De professor Burgerschool voor kinderen met een auditieve beperking en de Van Koetsveldschool voor zeer moeilijk lerende kinderen.

Goed voorbeeld 1: Professor Burgerschool in Amsterdam Nieuw-West

Op de Professor Burgerschool in Amsterdam Nieuw-West wordt sinds drie jaar seksuele vorming gegeven aan leerlingen met een auditieve beperking. ‘Dat was nodig, omdat we merken dat deze leerlingen kwetsbaar zijn en eerder risico lopen op seksueel misbruik’, aldus Viola Laan, teamleider op de school. Hoe geven zij seksuele vorming? Lees hier hun verhaal en tips voor in de praktijk!

We hebben als eerste school voor speciaal onderwijs in Nederland het themacertificaat ‘Relaties & Seksualiteit’ van de Gezonde School toegekend gekregen!
Viola Laan | Teamleider Professor Burgerschool

Viola Laan is teamleider op de professor Burgerschool in Amsterdam Nieuw West. Een school voor leerlingen met een auditieve beperking in de leeftijd van 2,5 tot 13 jaar. Sinds 2013 krijgen de leerlingen lessen seksuele vorming op school.

‘De eerste stap die we genomen hebben is deelnemen aan de Week van de Lentekriebels, een leuke en laagdrempelige manier om met het onderwerp aan de slag te gaan.’

Wat wij doen

De leerlingen uit groep 1 t/m 8 krijgen tijdens de landelijke Week van de Lentekriebels vijf lessen uit het lespakket Kriebels in je buik so. Daarnaast herhalen leerkrachten het hele schooljaar lessen uit het programma en breiden ze dit naar eigen inzicht verder uit. De herhaling is voor onze leerlingen erg belangrijk. Ook hebben we het hele jaar door standaard een vragenbox in de klassen staan. De leerlingen kunnen daar vragen over relaties en seksualiteit in doen en de leerkracht kan deze vervolgens anoniem in de klas behandelen. De meest interessante vragen komen dan langs!

Juffrouw, waar kun je condooms kopen?
Lisa (10 jaar)

De leerkrachten

In het team besteden we geregeld aandacht aan wat het onderwerp met zich mee kan brengen. Het is best spannend om met leerlingen te praten over seksualiteit. Een terugkerende vraag is dan ook ‘Hoe pak je dat aan?’ We hebben hier duidelijke afspraken over gemaakt: wat bespreek je wanneer en hoe doe je dat? Dit blijft een terugkerend agendapunt. Hierdoor leeft het onderwerp meer. Je leert van elkaar hoe anders iedereen tegen dingen aan kijkt. Dat versterkt een prettige interactie in het team. We worden hierin door de GGD Amsterdam ondersteund met een teamtraining.

Onze leerlingen zijn slechthorend. Dan is het soms makkelijk om een leerling even aan te raken om zijn of haar aandacht te trekken. Sommige leerlingen willen dat niet. Je wilt dat ze dan kunnen zeggen ‘Dit wil ik niet’, zodat ze hun eigen zone kunnen beschermen. Dat kwam eigenlijk telkens terug, dat we onze leerlingen sterker willen maken op dat gebied.

Schoolbreed

We kiezen voor de Gezonde School-aanpak om een gestructureerd kader neer te zetten. Vanuit die aanpak hebben we een richtlijn en een visie over seksuele vorming opgesteld. We laten in ieder geval de onderwerpen prettig en gewenst contact, verschil jongen en meisje en gelijkwaardigheid terugkomen in het curriculum. We hebben de ouders ook geïnformeerd over deze visie en onderwerpen.

Ouders

Je merkt dat óók bij ouders ‘seksuele vorming’ soms nog best gevoelig ligt. ‘Zo waren er, in het eerste jaar dat we meededen aan de Week van de Lentekriebels, ouders waarvan het kind niet bij de les over ‘voortplanting’ aanwezig mocht zijn’, aldus Laan. Het is dan belangrijk om ouders (soms individueel) te laten zien welke lessen je geeft. De professor Burgerschool heeft individuele gesprekken met een aantal ouders gevoerd en hen uitgenodigd voor een interactieve theatervoorstelling.
Ouders konden tijdens de voorstelling zelf problemen in de seksuele opvoeding inbrengen en deze werden interactief uitgespeeld. Dit werd erg gewaardeerd door de ouders. In het daarop volgende jaar waren er geen ouders meer die hun kind thuis hielden. Alle leerlingen volgen nu de lessen.

De leerlingen leven naar de Week toe. Je ziet en hoort het gonzen in de Week van de Lentekriebels. En de leerlingen ervaren de vrijheid om dingen te bespreken!

Wat werkt?

De leerlingen op de professor Burgerschool hebben een beperkte taalontwikkeling, maar de interesse voor het onderwerp seksualiteit en relaties leeft! We zorgen ervoor dat we aansluiten bij een niveau wat passend is voor de hele groep. In de personeelsruimte hebben we een kleine bibliotheek voor leerlingen. Erg opvallend is, dat sinds we lessen seksuele vorming geven, de prenten- en leesboeken over deze onderwerpen veel vaker worden uitgeleend dan andere boeken.

GGD. Wij hebben erg veel gehad aan de ondersteuning en de teamtraining vanuit de GGD. Ik verplicht als teamleider alle nieuwe medewerkers om deze training te volgen. Informeer dus bij de GGD in jouw regio of zij deze ondersteuning ook kunnen bieden.

Lespakket. Neem het lespakket van te voren goed door. Zodat je weet waar je les in geeft, waarom en je ook veel voorkomende vragen kunt voorbereiden.

Heb geen schaamte. En als je wel rood wordt, denk dan ‘Ik ben ook een mens!
Viola Laan | Teamleider Professor Burgerschool

Goed voorbeeld 2: Van Koetsveldschool eerste Excellente SO ZML school seksuele vorming en weerbaarheid

De Van Koetsveldschool is een school voor zeer moeilijk lerende leerlingen met bijkomende problematiek. De school geeft sinds 2010 seksuele vorming aan de leerlingen van 4 t/m 12 jaar. ‘Wij willen onze leerlingen weerbaar de wereld insturen en daarin speelt seksuele vorming een belangrijke rol’ vertelt Sonja Brilman, ZML specialist. Op 23 januari 2018 heeft de school het predicaat Excellente School gekregen voor haar planmatige aanpak op het gebied van weerbaarheid en seksuele vorming voor deze kwetsbare groep leerlingen. Lees hier hoe de school aan dit vak handen en voeten geeft!

Seksuele vorming is een erg belangrijk onderdeel van de sociale vaardigheden van onze leerlingen!
Sonja Brilman | ZML specialist, Van Koetsveldschool

Hoe zijn wij begonnen

In 2010 hebben we vanuit de werkgroep ‘seksuele vorming’ op onze school een visie aan ons team en de ouders voorgelegd. Deze visie is toen vastgesteld en goedgekeurd door zowel het team als de ouders. Van daaruit werkten we verder. Het hele team is toen geschoold. Dit was eigenlijk een soort ‘bewustwordingstraining’ en beantwoordde vragen van teamleden als: ‘Hoe ga je met dit vak om?’ en ‘Hoe zorg je ervoor dat je niet verstart voor de klas?’ Ook kregen we informatie over het vlaggensysteem. We startten toen met een jaarlijkse deelname aan de Week van de Lentekriebels. In 2013 zijn we betrokken geweest bij de inhoudelijke ontwikkeling van de leerlijn seksuele vorming voor het SO ZML (CED-Groep, Rutgers).

Inbedden van de leerlijn

De leerlingen op onze school variëren van een IQ van 35 – 65 met bijkomende problematiek (ADHD/ ASS). Om meer systematisch te werken hebben vorig jaar de leerkrachten in alle klassen voor twee leerlingen de leerlijn ingevuld. De leerkrachten konden zo kennismaken met de leerlijn en we konden schoolbreed inventariseren of leerdoelen op het juiste niveau stonden.

Vanuit de werkgroep hebben we hierna een voorstel gemaakt voor het inbedden van de leerlijn. In dit voorstel hebben we de vier thema’s van de leerlijn uitgewerkt naar vier lesblokken (van elk één week – tien dagen) door het jaar heen. De leerkrachten geven in die weken schoolbreed les. Ze vullen de doelen op de leerlijn in en beschrijven per leerling of een doel behaald is of niet. Zo bouwen we aan de ontwikkeling van elke leerling. Dit voorstel is voorgelegd aan het team en aangenomen!

We hebben de leerlijn seksuele vorming uitgewerkt naar vier lesblokken, die systematisch door het jaar heen worden gegeven. Hierdoor kun je aan de individuele ontwikkeling van een leerling bouwen

Hoe ziet dat er in de praktijk uit?

We werken aan de hand van de leerdoelen uit de leerlijn en combineren in het lesgeven de katernen uit ‘Relaties en Seksualiteit’ met prentenboeken en concreet materiaal.
We geven les vanaf de jongste groepen en daar beginnen we met lichaamsbeleving en bewustzijn.
Je begint dan eigenlijk heel klein met bijvoorbeeld grenzen aangeven: wat wil je wel en wat niet. We leren de allerjongsten daar woorden aan te geven (nee!).

Voor groepen met een heel laag niveau zijn de lessen wel een uitdaging, maar ook die leerlingen krijgen les.
We volgen daarin de leerlijn. Als een leerling op niveau 5 functioneert, dan krijgt hij of zij lesstof aangeboden dat overeenkomt met niveau 5. Als we een leerdoel op een hoger niveau erg belangrijk vinden voor die specifieke leerling, vereenvoudigen we het lesmateriaal bijvoorbeeld met picto’s. Zo krijgen alle leerlingen op alle niveaus lessen aangeboden.

Wat vinden de leerlingen?

De leerlingen vinden de lessen erg leuk. De lessen ‘jongens en meisjes’ slaan erg aan. In de eindgroep konden de leerlingen het zelf ook hebben over verliefd zijn en over seksuele diversiteit. Het is heel bijzonder dat de leerlingen dit ook zelf ter sprake kunnen brengen. De lessen over vriendschap en verliefd zijn, dat zijn erg mooie lessen!

Ouders

We betrekken ouders bij dit thema net zoals bij andere thema’s. We leggen uit wat we doen en waarom. We geven ook per blok (per thema van de leerlijn) informatie op een A4 mee aan de ouders. We leggen hiermee aan de ouders uit met welk thema we in dit blok aan de slag gaan en we geven suggesties voor boekjes en filmpjes om thuis te gebruiken. Gedurende het jaar organiseren we ook een ouderbijeenkomst. Op de avond laten we ter illustratie kort een filmpje van een les zien! Dat wordt altijd erg gewaardeerd door ouders.

“De lessen zijn geen verzwaring voor de leerkrachten, maar zijn deel van de lessen sociale vaardigheid. Seksuele vorming en werken aan weerbaarheid is namelijk een sociale vaardigheid!”

Evaluatie

We zijn dit jaar gestart met onze nieuwe aanpak en evalueren deze na elk blok. We bespreken bijvoorbeeld: als je twee niveaus hebt in één klas, welke lessen selecteer je dan wel en welke niet? We leggen dit dan vast. Je zult namelijk altijd materiaal aanpassen aan het niveau van jouw klas. We maken het concreter, door plaatjes, werkbladen en filmpjes. We hebben ook yurls geactiveerd, waar we materiaal clusteren onder ‘seksuele vorming’. Dit is gemakkelijk te gebruiken door de leerkrachten op school.

Wat levert het de school op?

In het team wordt makkelijker over het onderwerp gesproken. We hebben ook afgesproken om ‘de dingen bij de naam te noemen’. Hoe kun je anders lichaamsbesef stimuleren. We ontwijken vragen over dit onderwerp niet meer en geven gewoon antwoord. De winst bij de leerlingen is ook duidelijk zichtbaar. Onze leerlingen zijn over het algemeen  erg lichamelijk in contact. Ze raken elkaar en de leerkracht veel aan, en sommigen willen het liefst de hele dag op schoot of knuffelen. Je ziet hier verandering en winst: de leerlingen leren echt hun grenzen aan te geven!

Tips & trucs

Visie. Het heeft ons erg geholpen dat er al een visie op seksuele vorming ligt. Ook bij wisselingen in het team kun je elkaar uitleggen wat we doen en waarom.

Samen. De onderlinge afstemming is heel belangrijk. Daar heb je als leerkracht houvast aan!

Meer weten over de aanpak van de van Koetsveldschool? Neem dan contact op met Sonja Brilman.

Excellente School

De Van Koetsveldschool heeft het predicaat Excellente School gekregen voor haar planmatige aanpak op weerbaarheid en seksuele vorming voor deze kwetsbare groep leerlingen. Bekijk hier het juryrapport “Beoordeling excellentieprofiel”.

Ook interessant