Uw browser (Internet Explorer 11) is verouderd en wordt niet meer ondersteund. Hierdoor werkt deze website mogelijk niet juist. Installeer Google Chrome of update uw browser voor meer internetveiligheid en een beter weergave.

Zoeken

Situaties in de klas op het (voortgezet) speciaal onderwijs

Als docent sta je soms voor uitdagingen tijdens seksuele vorming op het speciaal onderwijs. Hoe ga je om met het verliefdheden, relaties, het zelfbeeld van de leerlingen, seksueel (grensoverschrijdend) gedrag en diversiteit in gender, cultuur of geloof in de klas? Lees hier vragen van andere docenten en onze antwoorden.

Belang van seksuele vorming in het speciaal onderwijs

Waarom is het belangrijk om seksuele vorming te geven in het speciaal onderwijs? Ook deze leerlingen maken een seksuele ontwikkeling door: ze worden verliefd, hebben relaties en vertonen seksueel gedrag. Daarnaast kan deze groep extra kwetsbaar zijn voor seksueel grensoverschrijdend gedrag. Relationele en seksuele vorming helpt hen verantwoorde keuzes te maken.

Lees meer over het belang> 

Vraag leerkracht speciaal onderwijs

“Mijn belangrijkste advies aan leerlingen met een lichamelijke beperking: als je in de liefde iets wilt bereiken moet je risico’s durven nemen! Schrijf jezelf niet bij voorbaat af, wees trots op jezelf en laat dat zien.”

Vraag leerkracht speciaal onderwijs

“Een van mijn leerlingen maakte tijdens de les de opmerking dat hij door zijn beperking toch nooit een partner zal vinden of seks zal hebben. Ik merkte dat hij onzeker was en bang voor afwijzing. Wat kan ik doen?”

Vraag leerkracht speciaal onderwijs

“Een onderwijsassistent vroeg mij na de les over condoomgebruik waarom we deze les aan alle leerlingen aanbieden. Ze verwacht dat een aantal van hen toch nooit seks zal hebben. Wat kan ik als docent antwoorden op deze vraag?”

1. Positief zelfbeeld creëren

Veel leerlingen met een beperking maken zich zorgen over de manier waarop de buitenwereld hen ziet. Ze zijn onzeker en vragen zich af of ze wel aantrekkelijk zijn. Hierdoor kunnen ze gevoeliger zijn voor aandacht van anderen. Wat kun je doen om een positief zelfbeeld te stimuleren?

Tips om een positief zelfbeeld te creëren 

Opmerking leerkracht speciaal onderwijs

Een van mijn leerlingen (15) heeft op school via zijn mobieltje een pornosite bekeken. Zijn vader heeft mij hier vervolgens over geïnformeerd. Hoe reageer ik hierop?”

Vraag leerkracht speciaal onderwijs

“Een zeer moeilijk lerende leerling van 15 jaar masturbeert in de klas tijdens mijn les over seksualiteit. Hij doet dit onder zijn tafel, de andere leerlingen hebben (nog) niets gezien. Hoe reageer ik hierop? En hoe bespreek ik dit met de jongen, de klas en zijn ouders?”

2. Verliefdheid en relaties

Veel leerlingen experimenteren op deze leeftijd met relaties en verliefdheid. Zorg ervoor dat je als school een visie hebt op ‘verliefdheid en relaties op school’. Welke afspraken maak je als team? Mag er gezoend op het schoolplein? Wat zou de situatie zijn in het regulier onderwijs? Wat doe je bij een fixatie op verliefdheid? Gebruik hierbij de seksuele ontwikkelingsfasen als uitgangspunt.

Bespreek met ouders de visie van de school op seksualiteit en seksuele vorming. Benoem ook de verantwoordelijkheid van de school. Zo kan een school in bovengenoemde casus aangeven dat zij geen verantwoordelijkheid kan dragen op het gebied van ‘op wie leerlingen verliefd worden of met wie zij verkering hebben’. Het is belangrijk om ook aan te geven waar de school wel verantwoordelijkheid draagt (lessen seksuele vorming, veiligheid, et cetera).

3. Seksueel gedrag in de klas

In het (voortgezet) speciaal onderwijs hebben docenten vaak te maken met leerlingen die ongepast of grensoverschrijdend seksueel gedragen vertonen. Door middel van het Vlaggensysteem kun je duiden of gedrag gepast of zorgwekkend is. Vervolgens kun je het gedrag begrenzen, een alternatief bieden, regels vaststellen en eventueel ouders of professionals inlichten. 

Tips bij seksueel gedrag in de klas:

Lees meer over problemen signaleren 

4. Diversiteit in de klas

Leerlingen met een beperking hebben verschillende achtergronden (cultureel, religieus) en seksuele en gender identiteiten (lesbisch, homo, biseksueel, transgender, non-binair). Zo bestaan er in de klas verschillende opvattingen, niveaus en normen en waarden. Dit kan leiden tot confrontaties, pesten of uitsluiting. 

Tips voor omgaan met culturele of religieuze diversiteit

  • Benoem verschillende seksuele waarden en normen. Verschil mag er zijn. Er zijn geen ‘juiste’ normen en waarden.
  • Wijs leerlingen op seksuele rechten. 
  • Bespreek gevoelige onderwerpen zoals seks voor het huwelijk, homoseksualiteit en abortus als de klas elkaar al goed kent.
  • Zet geen vergrootglas op cultuur of geloof. 
  • Maak onderscheid tussen opvattingen en feiten over seks. 
  • Treed altijd op tegen discriminatie of respectloos gedrag.

Lees meer over cultuur en religie 

 

Tips voor omgaan met genderdiversiteit

  • Geef leerlingen aardigere, alternatieve woorden als ze homonegatief zijn. Gebruik eventueel het sekswoordenboek.
  • Oefen genuanceerde meningen geven met stellingen
  • Draai de rollen om in een rollenspel en laat de leerlingen hun gevoelens benoemen.
  • Nodig een LHBTI+ gastdocent uit om het menselijk te maken
  • Besteed ruimte aan seksuele voorkeur en genderidentiteit. Benoem ook mensenrechten en ideeën over gelijkheid en respect. 

 

Tips voor omgaan met diversiteit in cognitie 

  • Je kunt stof plenair bespreken. Als een leerling er nog niet aan toe is, zal deze het niet begrijpen. 
  • Zet leerlingen die verder zijn in om vragen te beantwoorden. 
  • Deel de leerlingen waar mogelijk in op kennis- of ervaringsniveau bij de lessen seksuele vorming.
  • Vraag de leerling wat zij zelf denken. Stuur bij waar nodig. 

 

 

Vraag leerkracht speciaal onderwijs

“We hebben op onze school te maken met grote niveauverschillen tussen leerlingen in dezelfde klas. Zo kan een leerling vragen wat pijpen is, terwijl een ander nog niet eens weet wat een penis is. Heeft het dan zin om plenair op de vraag over pijpen in te gaan?”

Vraag leerkracht speciaal onderwijs

“In mijn klas zitten veel leerlingen met ass. Ze hebben moeite met nuanceren en denken én benoemen zaken soms erg zwart/wit. Dit zorgt in onze klas voor veel homo-negatieve uitspraken. Hoe maak ik het onderwerp bespreekbaar en zorg ik dat deze discriminatie stopt?”

Vraag leerkracht speciaal onderwijs

“Een niet-gelovige jongen en een islamitisch meisje (beiden 17 jaar en verstandelijk beperkt) hebben verkering. Ze mogen van hun ouders verkering. Alleen mag het meisje van haar ouders geen verkering met deze jongen, omdat hij niet islamitisch is. Ze willen elkaar beiden de hele dag aanraken en afspreken buiten het gezichtsveld van de leraren. Volgens de leraren is er sprake van een fixatie op de verliefdheid. Het meisje spijbelt sinds de relatie en heeft vaker ruzie met de leraren op school”

Toepassen in het echte leven

Soms blijkt dat leerlingen wat ze op school leren lastig kunnen generaliseren naar situaties en vaardigheden in het ‘echte’ leven. Dit kan leiden tot ongewenste, onveilige seks en onbedoelde zwangerschap. Wat kun je als docent doen om dat te voorkomen?

Tips 

 

5. Omgaan met expliciete of persoonlijke vragen 

Tijdens lessen over seksuele vorming kunnen leerlingen je allerlei vragen stellen over seks. Je maakt het onderwerp bespreekbaar door de vragen adequaat te beantwoorden en er niet van te schrikken. Soms is dat lastig, vooral als de vragen onverwacht, persoonlijk of misschien provocerend zijn. Hoe ga je daar mee om?

 

Manieren om te reageren op lastige vragen

 

6.Omgaan met reacties van leerlingen

Lessen seksuele vorming kunnen leiden tot uiteenlopende reacties van de leerlingen. Sommigen worden onrustig, maken grappen of dagen je uit met persoonlijke of andere ongemakkelijke vragen. Andere leerlingen wenden de hele les beschaamd het hoofd af. Hoe ga je daarmee om?

Tips hoe om te gaan met reacties van leerlingen

Ook interessant